PerilX RISK INTELLIGENCE
Hakkında Sayfasına Dön

PerilX Metodoloji Dokümantasyonu

Konum Bazlı Fiziksel Risk Analitiği

Sürüm: 2026-05
Kapsam: Tekil yapı ön değerlendirmesi ve portföy ön taraması

1. Amaç ve kapsam

PerilX, bir bina veya bağımsız bölüm için konum bazlı tehlike verileri ile yapı ve kullanım bilgilerini birleştirerek hızlı bir ön risk değerlendirmesi üretir.

Sistem deprem, heyelan ve su baskını risklerini ayrık olarak hesaplar; tek bir birleşik risk puanı üretmez. Bu yaklaşım, kullanıcıya her tehlikeyi ayrı ayrı görme ve önceliklendirme imkânı verir.

Odak Hızlı ön değerlendirme
Çıktı türü Karar destek
Tehlikeler Deprem, heyelan, su baskını
Yaklaşım Ayrık ve açıklanabilir

2. Temel prensipler

Bilimsel dayanak Hasar ve etkilenebilirlik hesaplarında literatürde kabul gören kırılganlık ve zarar eğrileri ile duyarlılık yaklaşımları kullanılır.
Açıklanabilirlik Sonuç yalnızca skor olarak değil, skoru etkileyen başlıca unsurların metinsel açıklamasıyla sunulur.
İhtiyatlı yorum Çıktı bir nihai mühendislik kararı değil, önceliklendirme ve karar desteği için ön değerlendirmedir.

3. Girdi yapısı

A. Konum bazlı tehlike girdileri

  • Deprem tehlike sınıfı ve PGA bilgisi (varsa)
  • Heyelan duyarlılık değeri (varsa)
  • Su baskını tehlike sınıfı ve su derinliği (varsa)
  • Jeoloji / zemin sınıfına dair gösterge bilgiler

B. Yapı ve kullanım girdileri

  • Yapım yılı aralığı, yapı sistemi, toplam kat ve daire katı
  • Mühendislik hizmeti, ruhsat, bakım durumu, çıkma bilgisi
  • Bodrum varlığı ve bodrum / giriş kat kullanım bilgileri
  • Heyelan açısından istinat duvarı, zemin iyileştirme ve gözlem bilgileri

4. Hesaplama mimarisi

  1. Konumdan tehlike katmanları sorgulanır.
  2. Her tehlike türü için ayrı bir taban skor üretilir.
  3. Yapı ve kullanım girdileri bu taban skoru artırıcı veya azaltıcı etkilerle düzeltir.
  4. Sonuçlar 0-100 ölçeğine normalize edilir.
  5. 0-100 skoru, kullanıcı için ayrıca 0-5 sınıf etiketine dönüştürülür.
  6. Açıklanabilir etkiler ve veri güveni çıktıya eklenir.

5. Tehlike bazında metodoloji

5.1 Deprem

Deprem modülü, kırılganlık eğrisi yaklaşımıyla çalışır. Odak metrik, orta ve üzeri hasar olasılığı (DS2+) temellidir; ağır ve çok ağır hasar kuyrukları da sonuca yansıtılır.

Yapı tipolojisi; yapı sistemi, yönetmelik dönemi temsili ve kat / yükseklik sınıfı kombinasyonlarıyla ele alınır. Zemin etkisi ile mühendislik ve ruhsatın davranışı etkileyen girdileri, eğri üzerinde koruyucu veya artırıcı etki olarak uygulanır.

5.2 Heyelan

Heyelan modülü, konumdan gelen duyarlılık bilgisini normalize ederek taban risk üretir. Bu taban değer; istinat duvarı, zemin iyileştirme ve çatlak / oturma gibi saha sinyalleriyle düzeltilir.

Not: Duyarlılık katmanının üretiminde eğim etkisi zaten gömülü olabildiği için kullanıcıdan ayrıca eğim talep edilmeyebilir.

5.3 Su baskını

Su baskını modülü, derinlik-hasar eğrileri mantığıyla çalışır ve bina kullanım etkisini özellikle dikkate alır.

0.3 m altı Hafif etkilenme ve kullanımda sınırlı bozulma.
0.3–0.5 m Eşik geçişi başlar; içerik ve erişim etkisi belirginleşir.
0.5–1.0 m İçerik kaybı ve kullanım kesintisi belirgin biçimde artar.
1.0–3.0 m Alt katlarda yaygın etkilenme ve ekonomik kayıp üretir.
3.0 m üstü Özellikle bodrumsuz yapılarda giriş katın tamamen etkilenmesi olasıdır.
Davranış yorumu Su baskını skoru, depremdeki gibi taşıyıcı sistem göçmesini değil, daha çok kullanım kesintisi ve içerik kaybını temsil eder.

6. Skorların yorumu

  • 0-100 skor: Nümerik risk göstergesi; yüksek değer daha yüksek etkilenebilirlik ve etki olasılığı anlamına gelir.
  • 0-5 sınıf: Kullanıcı arayüzü için sade risk seviyesi etiketidir.

Skorlar, mutlak doğruluk iddiasından çok karşılaştırmalı önceliklendirme için tasarlanmıştır.

7. Veri güveni

Veri güveni etiketi, eksik veya bilinmeyen girişlerin miktarı ve kritik alanların doluluğuna göre hesaplanır. Bu etiket, sonuç kesinliğini değil, mevcut veriyle modelin çalışma güvenini ifade eder.

8. Doğru kullanım çerçevesi

Uygun kullanım alanları

  • Hızlı ön eleme ve saha önceliklendirmesi
  • Portföy taraması ve risk iletişimi
  • Uzman incelemesi öncesi ilk karar desteği

Uygun olmayan kullanım alanları

  • Statik proje onayı veya taşıyıcı güvenlik nihai kararı
  • Resmî eksper raporu yerine geçecek kararlar
  • Hukuki ya da idarî bağlayıcı nihai hüküm

9. Kısıtlar ve belirsizlikler

  • Tehlike katmanı çözünürlüğü ve güncelliği sonucu etkiler.
  • Adres veya koordinat hataları farklı pikselden değer çekilmesine yol açabilir.
  • Bina bilgileri beyana dayalıysa belirsizlik artar.
  • Yerel zemin koşulları, drenaj, bina detayları ve bakım geçmişi her zaman tam temsil edilemez.
  • Su baskınında akış hızı, süre, kirlenme ve geri tepmeli altyapı etkileri veri yoksa tam kapsanamayabilir.

10. Kalibrasyon ve sürümleme

Model eşikleri ve katsayıları, yeni saha gözlemi, hasar verisi ve uzman geri bildirimiyle periyodik olarak kalibre edilir. Hedef tek bir olayı tam yakalamak değil; farklı yapı tipleri ve farklı tehlike seviyelerinde iç tutarlılığı ve sahaya uygun sıralama doğruluğunu artırmaktır.

11. Önerilen operasyon akışı

  1. Konum ve bina girdilerini eksiksiz girin.
  2. Üç tehlikeyi ayrı okuyun: deprem, heyelan ve su baskını.
  3. Açıklanabilir etkiler panelinden skor sürücülerini kontrol edin.
  4. Veri güveni düşükse eksik alanları tamamlayıp tekrar hesaplayın.
  5. Yüksek riskli varlıkları saha incelemesi ve uzman etüdüne yönlendirin.

12. Kaynaklar

  • Grünthal, G. (Ed.). EMS-98: European Macroseismic Scale 1998.
  • FEMA. HAZUS Earthquake Model Technical Manual (çeşitli sürümler).
  • Erberik, M. A. (2004) ve devam eden Türkiye kırılganlık çalışmaları (betonarme yapı stokları).
  • Bal, I. E. ve diğerleri (Türkiye odaklı kırılganlık / hasar eğrisi çalışmaları).
  • SYNER-G Project: Avrupa / Türkiye bağlamında performans ve kırılganlık modelleme yaklaşımı.
  • Huizinga, J., de Moel, H., Szewczyk, W. (2017). Global flood depth-damage functions (JRC105688, DOI: 10.2760/16510).
  • Heyelan duyarlılık modelleme literatürü (duyarlılık indekslerinin mekânsal risk ön değerlendirmesinde kullanımı).

Not: Bu kaynaklar metodolojik çerçeveyi temsil eder. Yerel uygulamada veri katmanları, çözünürlük ve kalibrasyon politikaları proje sürümüne göre farklılaşabilir.

Son söz

PerilX, “tek tıkla nihai karar” aracı değil; uzman değerlendirmesini hızlandıran ve daha tutarlı önceliklendirme sağlayan bir karar destek katmanıdır. En güvenli kullanım, model çıktısını yerinde inceleme ve mühendislik uzmanlığı ile birlikte yorumlamaktır.